Etiyopya veya resmi adıyla Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti, Afrika Boynuzu'nda yer almakta olup Afrika'daki en eski bağımsız ülke ve Ermenistan'dan sonra dünyanın en eski ikinci resmi Hristiyan ülkesi olma özelliğini taşımaktadır. Etiyopya'nın kuzeyinde, yaşayan en eski insan "Lucy" fosillerinin keşfedilmesi ile Etiyopya'nın insanlığın başlangıcı olabileceğine inanılmaktadır.
Etiyopya'da öne çıkan tarihi ve turistik yerler arasında Axum, Gondar, Harar kasabaları ile Lalibela ve Gheralta kaya kiliseleri yer almaktadır. Etiyopya'nın Eritre ve Cibuti sınırlarına yakın olan Danakil Çöküntüsü, dünya üzerinde aktif bir volkanın lav akışına inilebilecek nadir yerlerden biridir.
Etiyopya'ya seyahat etmeden önce bilinmesi gereken temel seyahat ve coğrafya bilgileri aşağıdaki başlıklarda verilmiştir.
Etiyopya Nerededir?
Etiyopya, Afrika Boynuzu'nda denize kıyısı olmayan bir ülke olup kuzeyde Eritre, kuzeydoğuda Cibuti, doğuda ve kuzeydoğuda Somali, güneyde Kenya, batıda Güney Sudan ve kuzeybatıda Sudan ile sınır komşusudur.
Etiyopya, 1.104.300 kilometrekarelik yüz ölçümü ile dünyanın en büyük 28. ülkesidir. Coğrafi konum olarak 3. kuzey paraleli ile 15. kuzey paraleli arasında ve 33. doğu meridyeni ile 48. doğu meridyeni boylamları arasında yer alır.
Etiyopya İklimi ve Coğrafyası
Etiyopya'nın büyük bir kısmı, Afrika kara kütlesinin en doğu bölümü olan Afrika Boynuzu'nda yer almaktadır. Ülke topoğrafyası; genellikle güneybatıdan kuzeydoğuya uzanan ve ovalar, bozkırlar veya yarı çöllerle çevrili Büyük Rift Vadisi tarafından bölünmüş, dağlardan ve parçalanmış platolardan oluşan geniş bir yayla kompleksidir. Etiyopya iklim, toprak, doğal bitki örtüsü ve yerleşim düzenlerinde geniş farklılıklar gösteren büyük bir arazi çeşitliliğine sahiptir.
Etiyopya, doğu sınırındaki çöllerden güneydeki tropikal ormanlara kadar ekolojik olarak çeşitlilik gösteren bir ülkedir. Ayrıca gelada, walia dağ keçisi ve Etiyopya kurdu gibi birçok endemik türe ev sahipliği yapar. Geniş rakım aralığı, endemik türlerin ekolojik izolasyonda evrimini teşvik etmeye yardımcı olmuştur.
Etiyopya, ormanları ve çok sayıda nehri olan uçsuz bucaksız, verimli batı topraklarından, kuzeyindeki dünyanın en sıcak yerleşim yerlerinden biri olan Dallol'a kadar uzanan bir coğrafi zıtlıklar ülkesidir. Etiyopya Yaylaları, Afrika'daki en büyük kesintisiz sıradağları oluştururken, Sof Omar Mağaraları ise kıtadaki en büyük mağara sistemini barındırır. Etiyopya ayrıca Afrika'da en fazla UNESCO Dünya Mirası Alanına sahip ülkelerden biridir.
Etiyopya'da baskın iklim tipi, geniş topografik kaynaklı varyasyonlar gösteren tropikal musondur. Etiyopya Yaylaları ülkenin büyük bölümünü kaplar ve Ekvator'a benzer yakınlıkta bulunan diğer bölgelerden önemli ölçüde daha serin bir iklime sahiptir. Ülkenin büyük şehirlerinin çoğu, Gondar ve Axum gibi tarihi başkentler de dahil olmak üzere, deniz seviyesinden yaklaşık 2.000 - 2.500 m yükseklikte kurulmuştur.
Etiyopya'da günde ortalama yedi saat güneş ışığı görülür. Kuru mevsim yılın en güneşli zamanıdır; ancak temmuz ve ağustos aylarında yağmur mevsiminin zirvesinde bile genellikle günde birkaç saat parlak güneş ışığı kalır. Başkent Addis Ababa'da yıllık ortalama sıcaklık 16°C'dir; yıl boyunca günlük maksimum sıcaklıklar ortalama 20 - 25°C, gece en düşük sıcaklıklar ise ortalama 5 - 10°C arasındadır.
Etiyopya'ya Gitmek İçin En Uygun Mevsim
Etiyopya'ya seyahat etmek için yılın en iyi zamanı ekim ve mart ayları arasıdır. Bu dönemde yağışlar minimum düzeye iner ve hem kuzey hem de güney bölgelerinde sıcaklıklar seyahat için oldukça ideal seviyelerde seyreder.
Etiyopya Tarihindeki Önemli Olaylar ve Gelişmeler
MS 100'de Etiyopya'da Güney Arabistan'dan etkilenen Axum adlı bir krallık ortaya çıkmıştır. Axum; Roma, Arabistan ve Hindistan ile ticaret yapmış ve MS 4. yüzyılda Hristiyanlığı benimsemiştir. 642'de Araplar Mısır'ı fethettikten sonra Etiyopya Hristiyan kalmaya devam etmiş, ancak Müslüman devletlerin yayılmasıyla Avrupa ile olan doğrudan bağlantısı kesilmiştir.
Orta Çağ'da gelişen Etiyopya, 16. yüzyılda eski gücünü ve önemini kaybetmeye başlamış; ardından Portekizliler deniz yoluyla Etiyopya'ya ulaşmıştır. 1848'de Etiyopya imparatorunun İngiliz tebaasını hapse atması üzerine İngiliz ordusu Etiyopya'ya askeri bir sefer düzenlemiştir.
19. yüzyılın sonlarında Avrupalı devletler Afrika'yı kendi aralarında sömürgeleştirmiştir. Kısa süre sonra Liberya ve Etiyopya dışında tüm Afrika toprakları Avrupa'nın kontrolüne geçmiştir. İtalyanlar 1896'da Etiyopya'yı işgal etmeye çalışmış olsa da tarihi Adwa Savaşı'nda Etiyopyalılar tarafından büyük bir yenilgiye uğratılmıştır.
1923'te Milletler Cemiyeti'ne katılan Etiyopya, 1935'te İtalya tarafından yeniden işgal edilmiş ancak 1941'de İngiliz güçlerinin desteğiyle kurtarılmıştır. 1974'te ülkede komünist askeri rejim (Derg) iktidarı ele geçirmiş, imparator tahttan indirilmiş ve öldürülmüştür. Mengistu liderliğindeki rejim, binlerce muhalifi ortadan kaldıran katı bir yönetim kurmuştur.
Etiyopya'daki komünist rejim 1991'de devrilmiş ve 1993'te Eritre bağımsızlığını kazanarak ülkeden ayrılmıştır. Etiyopya'da 1994'te yeni bir anayasa kabul edilmiş ve 1995'te ilk demokratik seçimler yapılmıştır. Günümüzde Etiyopya, gelişmekte olan ve çoğunlukla tarıma dayalı bir ekonomiye sahip bir ülkedir.
Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti Ne Zaman Kurulmuştur?
Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti resmi olarak 21 Ağustos 1995'te kurulmuştur.
1994 yılında kabul edilen yeni anayasa ile iki meclisli bir yasama organı ve bağımsız yargı sistemine dayalı parlamenter bir cumhuriyet yapısı oluşturulmuştur. İlk genel seçimlerin 1995'te tamamlanmasının ardından aynı yılın ağustos ayında mevcut federal hükümet göreve başlamıştır.
Etiyopya'nın Yönetim Biçimi
Etiyopya federal bir parlamenter cumhuriyettir. Başbakan, hükümetin başı olarak yürütme yetkisini elinde bulundurur. Cumhurbaşkanı ise devletin başıdır ancak büyük ölçüde törensel ve diplomatik yetkilere sahiptir.
Ülkede federal yasama gücü parlamentonun iki odasına (Federasyon Meclisi ve Halk Temsilcileri Meclisi) verilmiştir. Federasyon Meclisi bölgesel konseyler tarafından belirlenirken, Halk Temsilcileri Meclisi (HoPR) milletvekilleri doğrudan halk tarafından seçilir.
Etiyopya'nın Ulusal Sembolleri
Etiyopya'nın resmi ulusal sembolleri şunlardır:
- Etiyopya devlet amblemi
- Etiyopya bayrağı
- Yahuda aslanı (Tarihi sembol)
- Mavi disk üzerindeki altın pentagram
- Etiyopya ulusal marşı
Etiyopya Bayrağı
Etiyopya bayrağı; yeşil, sarı ve kırmızı renklerden oluşan üç yatay şeritten ve merkezde yer alan mavi bir disk üzerindeki altın sarısı pentagramdan oluşur. Bu renk kombinasyonu 17. yüzyıldan beri sembolik öneme sahip olup mevcut resmi bayrak tasarımı 31 Ekim 1996 tarihinde kabul edilmiştir.
Etiyopya Milli Marşı
Etiyopya'nın mevcut resmi milli marşı, "Vatandaşlığın Onuru" olarak da bilinen "İlerle, Sevgili Etiyopya Ana" (Wodefit Gesgeshi Wude Enat Itvopya) marşıdır ve 1992 yılından beri kullanılmaktadır.
Etiyopya'nın İdari Yapılanması ve En Büyük Şehirleri
Etiyopya, etnik ve dilsel temellere göre yapılandırılmış özerk idari bölgelere (Kililoch) ve federal olarak yönetilen iki imtiyazlı şehre (Addis Ababa ve Dire Dawa) ayrılmıştır. Bu bölgeler kendi içlerinde idari olarak "Woreda" adı verilen ilçelere bölünmüştür.
Etiyopya'nın en büyük ve en gelişmiş şehirleri şunlardır:
- Addis Ababa
- Dire Dawa
- Adama (Nazret)
- Gondar
- Mekele
- Dessie
- Bahir Dar
- Jimma
- Debre Zeit (Bishoftu)
- Hawassa
Etiyopya'nın Başkenti Addis Ababa
Addis Ababa, Etiyopya'nın başkenti, en kalabalık metropolü ve ülkenin kültürel, sanatsal, finansal ve idari merkezidir. Şehrin temelleri 1886 yılında İmparator II. Menelik tarafından atılmıştır.
Kıta için taşıdığı tarihi, diplomatik ve siyasi önem nedeniyle "Afrika'nın siyasi başkenti" olarak anılan Addis Ababa; Afrika Birliği (AU) ve Birleşmiş Milletler Afrika Ekonomik Komisyonu (UNECA) gibi büyük uluslararası kuruluşların ana merkezlerine ev sahipliği yapmaktadır. Şehir, Büyük Rift Vadisi'nin batısında, yüksek bir rakımda yer alması sebebiyle yıl boyunca ılıman bir iklim avantajına sahiptir.
Etiyopya'nın Nüfusu ve Demografik Yapısı
Etiyopya, dünyada denize kıyısı olmayan en kalabalık ülke konumundadır. Nüfusu hızla artan ülkede yaşam beklentisi oranı son yıllardaki sağlık ve altyapı yatırımlarıyla gelişim göstermektedir.
Etiyopya nüfusu oldukça kozmopolit bir çeşitliliğe sahip olup ülkede 80'den fazla farklı etnik grup bir arada yaşamaktadır. Bu grupların en büyüklerini sırasıyla Oromolar (%34,4), Amharalar (%27), Somalililer ve Tigrayanlar oluşturmaktadır. Ülke ayrıca coğrafi konumu nedeniyle çevre ülkelerden (Somali, Güney Sudan ve Eritre) gelen göçmen ve sığınmacı nüfusuna da ev sahipliği yapmaktadır.
Etiyopya'nın Resmi Dili ve Konuşulan Diğer Diller
Etiyopya'da federal düzeyde resmi çalışma dilleri Amharca, Oromo, Somalice, Tigrinya ve Afar dilleridir. Ülkede yerel kabileler ve etnik gruplar tarafından konuşulan 90'ın üzerinde farklı dil ve lehçe bulunmaktadır. İngilizce ise ülkede en yaygın konuşulan yabancı dil olup ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarında temel eğitim dili olarak kullanılmaktadır.
Etiyopya'da İnanılan Dinler
Etiyopya halkının çoğunluğu (%67,3 oranında) Hristiyanlık dinine (büyük oranda Etiyopya Ortodoks Kilisesi ve Protestanlık) inanmaktadır. İslamiyet ise %31,3'lük oranla ülkedeki en yaygın ikinci dindir. Bu köklü dinlerin yanı sıra küçük topluluklar halinde geleneksel Afrika inançları ve Bahailik gibi inanç sistemleri de varlığını sürdürmektedir.
Etiyopya Ekonomisi ve Para Birimi
Etiyopya ekonomisi, kamu yatırımlarının ağırlıkta olduğu karma bir geçiş ekonomisi modeline sahiptir. Hükümet, telekomünikasyon, ulaşım ve bankacılık gibi devlete ait stratejik sektörleri kademeli olarak dış yatırıma ve özelleştirmeye açma politikası yürütmektedir. Ülke, tarımsal üretim (özellikle kahve ihracatı) ve sanayi yatırımlarıyla Afrika kıtasının istikrarlı büyüyen ekonomileri arasında yer alır.
Etiyopya Para Birimi
Etiyopya'nın resmi para birimi Etiyopya Birri (ETB)'dir. Piyasada banknot olarak 1, 5, 10, 50, 100 ve 200 birrlik küpürler kullanılmaktadır.
Etiyopya'nın Takvim ve Saat Sistemi
Etiyopya, resmi işlerde ve günlük yaşamda Kıpti takvimine dayanan geleneksel Ge'ez takvimini kullanmaktadır. Bu takvim sistemi, Hz. İsa'nın doğum tarihi hesaplamasındaki farklılıklar nedeniyle miladi takvimin yaklaşık 7 ila 8 yıl gerisinden gelmektedir. Takvim, her biri 30 gün süren 12 aydan ve yıl sonuna eklenen 5 veya 6 günlük özel bir "13. aydan" oluşur.
Ülkede ayrıca yerel bir saat sistemi de kullanılmaktadır. Gün saat 00.00'da değil, güneşin doğuşunu simgeleyen saat 06.00'da başlar. Gün, 12 saatlik iki farklı periyoda bölünmüştür.
Etiyopya'nın Zaman Dilimi ve Türkiye İle Saat Farkı
Etiyopya, Doğu Afrika Zaman Dilimi'ni (EAT - GMT+3) kullanmaktadır. Türkiye ile Etiyopya arasında saat farkı bulunmamakta, her iki ülke de yıl boyunca aynı saat diliminde yer almaktadır.
Etiyopya Telefon Kodu Nedir?
Etiyopya'nın uluslararası telefon kodu +251'dir. Türkiye'den Etiyopya yönüne yapılacak aramalarda numaranın başına uluslararası çıkış kodu ve +251 eklenmelidir.
Etiyopya Kültürü ve Yaşam Tarzı
Etiyopya kültürü, köklü dini geleneklerin, çok dilli yapının ve geniş aile bağlarının harmanlanmasıyla oluşmuştur. Toplumsal yaşamda misafirperverlik en temel ahlaki değerlerden biri kabul edilir. Yaşlılara saygı, toplumsal hiyerarşide, bilgi ve sağduyunun kaynağı olarak büyük bir öneme sahiptir. Semitik kökenli Amhara ve Tigrayan kültürlerinin yanı sıra güneydeki pastoral Oromo ve Somali gelenekleri ülkedeki genel Etiyopya'da yaşam tarzının kültürel zenginliğini oluşturur.
Etiyopya'ya Nasıl Gidilir?
Etiyopya'ya en kolay ulaşım yolu hava yoludur. Ulusal hava yolu şirketi Ethiopian Airlines, Star Alliance üyesi olup dünyanın pek çok merkezinden başkent Addis Ababa'daki Bole Uluslararası Havalimanı'na doğrudan uçuşlar düzenlemektedir. Türk Hava Yolları (THY) ve diğer uluslararası hava yolu şirketlerinin de Addis Ababa'ya düzenli seferleri bulunmaktadır.
Etiyopya'ya kara yoluyla girişler ise Sudan (Metema sınırı) ve Kenya (Moyale sınır kasabası) üzerinden gerçekleştirilebilmektedir. Kenya yönünden gelen kara yolları daha bakımlı ve güvenli bir alternatif sunmaktadır.
Etiyopya seyahati gerçekleştirecek Türk vatandaşlarının pasaport türlerine göre vize prosedürlerine dikkat etmesi gerekir. Diplomatik (Siyah) pasaport sahipleri 90 güne kadar olan seyahatlerinde vizeden muafken; Umuma Mahsus (Bordo), Hususi (Yeşil) ve Hizmet (Gri) pasaportu sahibi olan kişilerin seyahatleri öncesinde yasal Etiyopya vize başvurusu işlemlerini tamamlamaları zorunludur.
Etiyopya'da Bulunan Havalimanları
Etiyopya genelinde ticari ve askeri amaçla kullanılan çok sayıda havalimanı ve iniş pisti bulunmaktadır. Ülkenin ve Doğu Afrika kıtasının en önemli küresel aktarma merkezi, başkentteki Addis Ababa Bole Uluslararası Havalimanı'dır. Havalimanı her yıl milyonlarca uluslararası yolcuya ve yüzlerce günlük uçuşa ev sahipliği yapmaktadır.
Etiyopya'da Görülmesi Gereken Yerler
Etiyopya seyahatinde mutlaka görülmesi gereken doğal ve tarihi mekanlar şunlardır:
- Danakil Çöküntüsü (Depresyonu)
- Lalibela Kaya Kiliseleri
- Tarihi Harar Surları ve Kasabası
- Babile Fil Koruma Alanı
- Büyük Rift Vadisi Gölleri
- Mavi Nil Şelaleleri
- Omo Vadisi Kabile Bölgeleri
- Gondar Fasil Ghebbi Kalesi
- Aksum Krallığı Dikilitaşları ve Antik Kenti
- Addis Ababa Ulusal Müzesi
- Simien Dağları
Etiyopya'da Bulunan Milli Parklar
Doğa turizmi açısından zengin olan Etiyopya'daki başlıca milli parklar şunlardır:
- Simien Dağları Milli Parkı
- Omo Milli Parkı
- Nechisar Milli Parkı
- Mago Milli Parkı
- Bale Dağları Milli Parkı
- Gambella Milli Parkı
- Yangudi Rassa Milli Parkı
- Gibe Sheleko Milli Parkı
- Abidjatta-Shalla Milli Parkı
- Chebera Churchura Milli Parkı
Etiyopya'dan Ne Alınır?
Etiyopya seyahatinden dönerken hatıra veya hediyelik olarak alınabilecek popüler ürünler şunlardır:
- Taze ve geleneksel kahve çekirdekleri
- Geleneksel Etiyopya gümüş takıları
- El yapımı hasır sepetler
- Habeşa kemiş (Geleneksel kadın elbisesi)
- Yerel Berbere baharatı ve karışımları
- Örgü el yapımı oyuncaklar
- Kil çömlek ve kahve cezveleri (Jebena)
- Shema pamuklu dokuma kumaşları
- Krar (Geleneksel müzik aleti)
- Ahşap oyma heykeller ve masklar
Etiyopya'da Yenebilecek Yöresel Yemekler Nelerdir?
Geleneksel "Injera" ekmeği eşliğinde sunulan en popüler Etiyopya yemekleri şunlardır:
- Tibs (Kavrulmuş et yemeği)
- Kitfo (Baharatlı kıyma yemeği)
- Beyainatu (Vejetaryen tadım tabağı)
- Fuul (Ezme bakla ezmesi)
- Tere Siga (Çiğ et tabağı)
- Doro Wot (Tavuklu ve yumurtalı acılı yahni)
- Enkulal Firfir (Baharatlı yumurta kavurması)
- Dulet (Sakatat kavurması)
- Shiro (Nohut unu yahnisi)
- Fatira (Gözleme benzeri hamur işi)
- Spriss (Katmanlı meyve püresi/içeceği)
