Slovenya edebiyatı, Sloven dilinde yazılmış olan edebi eserlerin tümüne verilen isimdir. Sloven edebiyatı yüzyıllar boyunca, eser sahipleri için duygularını ve düşünce tarzlarını ifade etmenin en kolay yolu olmuştur. Sloven Edebiyatı oldukça yaratıcı ve eleştirel sanatçıları bünyesinde barındırmaktadır.
Tarihsel olarak Sloven tarihi kurgusu, en yaygın Sloven kurgu türü olarak tüm edebi türlere yayılmıştır. Sloven edebiyatının önde gelen ismi France Prešeren tarafından yazılan 19. yüzyıl epik şiiri, hemen hemen sonraki tüm Sloven edebiyatına ilham kaynağı olmuştur.
Günümüzde ise birçok başaralı Slovence kitap, şiir ve düz yazı gibi eserler Sloven edebiyatında bulunmaktadır.
Slovenya Edebiyatı Dönemleri Nedir?
Sloven edebiyatı, 20. yüzyılın ilk yirmi yılı özellikle fazlasıyla zengindir. Sloven şairler Dragotin Kette ve Josip Murn-Aleksandrov, Orta Avrupa modern tarzının Neoromantizmini Slovenya’ya getirmiştir. Dragotin Kette ve Josip Murn-Aleksandrov’u, nesir ve dramaları hem kentsel hem de kırsal umutsuzluğu ve modern anomiyi zekice tasvir eden, eserleri en çok tercüme edilen Sloven yazar Ivan Cankar izlemiştir.
Cankar’ın çağdaşı Oton Župančič ise biraz daha hafif bir dille şiirlerini yazmıştır. Župančič, sembolist ve modernist üslubuyla iki dünya savaşı arasındaki toplumsal çalkantıları, Yugoslavya Krallığı'nın çöküş sürecini ve Slovenya'nın maruz kaldığı ağır Nazi işgalini lirik bir dille kayda almıştır. Şairin eserlerinde, savaş sonrası dönemde yükselen komünist rejimin dayatmaları ve bu yeni düzenin yarattığı toplumsal değişimler derin bir gözlemle işlenmiştir.
20. yüzyılın ikinci yarısı, ilk elli yıldan daha az çalkantılı olsa da, Slovenya edebiyatında yine de zengin ve çeşitli eserler üretilmiştir. Sloven edebiyatı, özellikle 1950'li yılların başından itibaren Yugoslavya genelinde esmeye başlayan görece özgürlük rüzgarlarıyla birlikte, Slovenya Komünist Partisi'nin sanatsal yaratım üzerindeki katı ve doğrudan denetiminden sıyrılmaya başlamıştır.
1950 yıllarındaki dönemde varoluşçuluk, bilinç akışı, sihirli gerçekçilik, neoexpressionism, modernizm ve postmodernizm de dâhil olmak üzere Avrupa ve Amerika’dan gelen birçok akım kısa sürede edebi eserlerde kendilerini hissettirmiştir. Bu estetik çeşitlilik, Sloven yazarların dünyadaki çağdaşlarıyla eş zamanlı olarak bireysel özgürlük, yabancılaşma ve absürt gibi temaları daha cesurca işlemesine olanak tanımıştır.
20. yüzyılın son on yılında ise Slovenya, bin yıldan uzun bir süre sonra ilk kez bağımsız hale gelmiştir.
Slovenya Edebiyatından Önemli 5 Kitap Nedir?
Sloven edebiyatında Vladimir Bartol, Drago Jančar, Goran Vojnović gibi yazarlar unutulmaz eserler vermiştir.
Slovenya edebiyatına yön veren yazarların önemli kitapları aşağıda verilmiştir.
Alamut – Vladimir Bartol
Alamut, Sloven yazar Vladimir Bartol tarafından yazılan, 1938’de yayınlanan eserin ismidir. Bartol’un birçok çalışması yıllarca yayımlanmamış ve Sovyet döneminde ağır bir şekilde sansürlenmiştir. Fakat başyapıtı olan Alamut, geleceğe doğru yolculuk ederken yeni anlamlar kazanan zengin eserlerden biridir.
Alamut, Alamut Kalesi’nde yaşayan Hasan Sabbah ve İsmaililer’i konu almıştır. Romanda Hasan Sabbah cennetin anahtarının kendisinin elinde olduğunu iddia ederek fedailerinin kendisine bağlı kalmasını sağlamaktadır. Hasan Sabbah’ın Türklere karşı içinde intikam duygusu vardır ve bu intikamını fedaileri sayesinde almak istemektedir.
Alamut’ta din, cennet-cehennem inancı ciddi bir şekilde sorgulandığından ve zaman zaman inkâr edildiğinden, 1960-1980’li yıllar arasında bazı ülkelerde yasaklanmıştır.
I Saw Her That Night - Drago Jančar
I Saw Her That Night, Sloven yazar Drago Jančar tarafından yazılan, 2010 yılında yayınlanan eserin ismidir. I Saw Her That Night, Slovenya’nın başkenti Ljubljana’da yaşayan genç bir burjuva kadın olan Veronika Zarnik’in, tarihte çalkantılı bir dönemin kasırgasına sürüklenen hayatının ve gizemli kayboluşunun ele alındığı romandır.
O Gece Gördüm Onu (I Saw Her That Night), II. Dünya Savaşı'nın öncesini ve savaş yıllarını kapsayan Slovenya’nın zorlu süreçlerini, birbirinden farklı beş ayrı anlatıcının bakış açısını temel alarak kurgulamıştır.
Čefurji raus! - Goran Vojnović
Goran Vojnović’in 2008 yılında kalem aldığı Čefurji raus!, Sloven edebiyatının modern klasiklerinden biridir. Eser, başkent Ljubljana’daki Fužine bölgesinde yaşayan ve eski Yugoslavya cumhuriyetlerinden gelen göçmenlerin oluşturduğu diasporik kitle ile yerel Sloven halkı arasındaki kimlik çatışmalarını ve sosyokültürel farklılıkları konu edinmektedir.
Čefurji raus!, Goran Vojnović’in Sloven edebiyatındaki ilk romanıdır ve canlı, esprili bir dil kullanmıştır. Čefurji raus!’da sık sık ironilere yer verilmiştir.
The Galley Slave - Drago Jančar
The Galley Slave, Sloven edebiyatının önde gelen isimlerinden Drago Jančar’ın 2011 yılında okurlarla buluşan romanıdır. Eser, tanımlayamadığı bir içsel huzursuzluğun peşinden sürüklenen ana karakter Ot’un hikâyesini anlatırken; bir yandan Engizisyon’un amansız takibinden kaçışını, diğer yandan ise bu yolculuk sırasında tacirler, köylüler, dindarlar, inançsızlar, suçlular ve hayatın kıyısında kalmış kişilerle kurduğu sıra dışı dostlukları odağına alır.
Ot, her yerde batıl inanç, kilise, siyasi güç ve mafya ile ayrılmaz bir şekilde bağlantılıdır ve göze çarpan herkese şiddet uygulamaktadır. Jančar, The Galley Slave’de toplumun sinsi kasvetini çok iyi bir şekilde tasvir etmiştir.
The Ward of Our Lady of Mercy - Ivan Cankar
The Ward of Our Lady of Mercy, Sloven yazar Ivan Cankar tarafından yazılan, 1904’te yayınlanan eserin ismidir.
Ivan Cankar, genellikle modern Sloven romanının babası olarak kabul edilmektedir. Bu üzücü hikâye, yani The Ward of Our Lady of Mercy, Viyana’da bir hastanedeki kızlar için olan yardım koğuşunda geçmektedir.
Önemli Slovenya Yazarları Kimlerdir?
Slovenya’nın önemli yazarları arasında Drago Jančar, Ivan Cankar, Vitomil Zupan, Goran Vojnović ve France Prešeren bulunmaktadır. Bu yazarlar, kurgu, kurgu dışı, şiir ve hatta teknik yazı ile tanınıyor olsalar da, yukarıda sayılan Sloven yazarlar, dünya çapında bilinen ünlü eserler yazarak Slovenya edebiyatını canlı tutmuşlardır.
Aşağıda, Sloven yazarlar hakkında, bilgilere yer verilmiştir.
Drago Jančar
13 Nisan 1948 doğumlu olan Drago Jančar; romanları, denemeleri ve oyunlarıyla tanınan, günümüz Sloven edebiyatının en seçkin temsilcileri arasında yer alan bir yazardır. Edebi kimliğinin yanı sıra Slovenya’daki siyasi analizleri ve toplumsal meselelerdeki aktif tutumuyla da geniş kitlelerce tanınmaktadır.
Jančar’ın kaleme aldığı eserler 21 farklı dile çevrilerek Avrupa, Asya ve Amerika Birleşik Devletleri’nde okurla buluşmuştur. Tiyatro oyunları pek çok uluslararası sahnede sergilenen yazarın dramaları, Sloven tiyatrosunun temel taşları olarak görülmektedir. Başlıca eserleri arasında O Gece Gördüm Onu (I Saw Her That Night), Veliki briljantni valček, The Galley Slave, In ljubezen tudi ve Katarina, pav in jezuit gibi önemli yapıtlar bulunmaktadır.
Ivan Cankar
10 Mayıs 1876’da doğan Sloven yazar, oyun yazarı, denemeci, şair ve politik aktivisttir. Ivan Cankar, Oton Župančič, Dragotin Kette ve Josip Murn ile birlikte Sloven edebiyatında modernizmin başlatıcısı olarak kabul edilir.
Slovenya’nın en büyük yazarı olarak kabul edilir ve genellikle Franz Kafka ve James Joyce ile karşılaştırılmaktadır. Cankar’ın önemli sayılan eserleri arasında The Ward of Our Lady of Mercy, Erotika, Gospa Judit, Krpanova kobila, Na klancu bulunmaktadır.
Vitomil Zupan
Vitomil Zupan 1914 yılında doğmuştur. 20. yüzyılın en sıradışı ve karizmatik Sloven sanatçılarından biridir.
Zupan, şair, oyun yazarı, senarist ve denemeci olarak edebiyatta yadsınamaz bir iz bırakırken, film, TV ve radyo alanlarında da önemli katkılar yapmıştır ve çeşitli eserleri içinde otobiyografik yönleri olan romanları ön plana çıkmıştır.
Vitomil Zupan’ın öne çıkan eserleri arasında Minuet for Guitar (Menuet za kitaro), Leviathan (Levitan), Playing with the Devil’s Tail (Igra s hudičevim repom) ve A Comedy of Human Tissue (Komedija človeškega tkiva, 1980) bulunmaktadır.
Goran Vojnović
Yazar ve yönetmen olan Goran Vojnović, 1980 yılında doğmuştur. 2008’de ilk romanı Southern Scum Go Home ile Sloven edebiyatında önemli bir iz bırakmıştır. Southern Scum Go Home, yılın en iyi romanı için Kresnik Ödülü ve Slovenya’nın sanatsal başarı için en yüksek ödülü olan Prešeren Fonu Ödülü de dahil olmak üzere tüm önemli ulusal edebiyat ödüllerini kazanmıştır.
Vojnović’in ikinci romanı Yugoslavya, Benim Anavatanım (Jugoslavija, moja dežela, 2012) da Kresnik Ödülü’nü almış, tiyatro oyununa dönüştürülmüş ve on yedi dile çevrilmiştir. Vojnović’in üçüncü romanı İncir Ağacı (Figa) 2016’da yayınlanmış ve bir kez daha Kresnik Ödülü’nü almıştır. Vojnović 27 yıllık tarihinde üç kere Kresnik Ödülü alan yalnızca üçüncü kişi ve aynı zamanda her romanıyla ödül alan ilk ve tek yazardır.
France Prešeren
France Prešeren 3 Aralık 1800 tarihinde dünyaya gelen, Sloven edebiyatının en önemli romantik şairidir. Slovenya’nın gelmiş geçmiş en büyük klasik şairi olarak görülen Prešeren, kendisinden sonra gelen neredeyse tüm edebi akımlara ve yazarlara esin kaynağı olmuştur. Şiirlerindeki coşkulu ve içten üslup ile derin duygusallığı harmanlayan karakteristik tarzı, onu Slovenya’daki Romantizm akımının en önde gelen figürü haline getirmiştir.
France Prešeren’in en ünlü eserleri arasında Sonetni Venec, Zdravljica, The Water Man, The Baptism on the Savica bulunmaktadır.
Slovenya Kültürü Slovenya Edebiyatını Nasıl Etkilemiştir?
Edebiyat, Sloven kültürünün ve kimliğinin gelişmesinde, korunmasında önemli bir rol oynamıştır.
Slovenler için kimlik, en belirgin şekilde dilde ve dolayısıyla edebiyatta bulunmaktadır.
Şiir, anlatı düzyazı, drama, deneme ve eleştiri Sloven dilini ve kültürünü canlı tutmuştur. Slovenlerin, özellikle siyasi güç ve otorite gibi niteliklerin yokluğunda gerçek bir ulus haline gelmesine olanak sağlamıştır. Slovenya kültürü edebiyat ile günümüzde de etkileşim içerisindedir.
Slovenya’ya Gidecekler için Edebiyat Müzesi Önerileri
- Çağdaş Sanat Müzesi Metelkova (MSUM)
Ljubljana’nın Metelkova adını taşıyan ve en çok rağbet gören semtlerinden birinde yer alan, Çağdaş Sanat Müzesi (MSUM), Slovenya’ya ait kültürel ya da tarihi aydınlatıcılara sahip olan en ünlü müzelerden biridir. MSUM’un içerisinde sık sık güncellenen sergiler kurulmaktadır.
- Slovenya Ulusal Müzesi
1821’de kurulan Slovenya Ulusal Müzesi, ülkenin en eski kültür ve bilim kurumudur. Önemli tarihi eserleri içinde barındırmaktadır. Slovenya Ulusal Müzesi bir arkeoloji bölümü, bir Nümismatik Kabine, bir baskı ve çizim bölümü, bir tarih ve uygulamalı sanatlar bölümü, bir koruma ve restorasyon bölümü ve bir kütüphaneden oluşmaktadır.
Slovenya’daki edebiyat müzelerini görmek için bordo pasaport (umuma mahsus) hamili Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları Slovenya vize başvurusu gerçekleştirmelidir.
