Yunan Yazarlar ve Yunanistan Edebiyatı

Yunan Yazarlar ve Yunanistan Edebiyatı

Yunanistan edebiyatı, M.Ö. 1. binyıldan günümüze kadar uzanan kesintisiz bir tarihe sahiptir. Yunan edebiyatı yazarları sadece Yunanistan’da değil, aynı zamanda Asya’da, Ege Adaları’nda, Magna Graecia’da yaşayan Yunanlar olmuştur.

Büyük İskender’in fethinden sonra Yunanca, Doğu Akdeniz topraklarının ve ardından Bizans İmparatorluğunun ortak dili haline gelmiştir ve böylelikle Yunanca edebiyat daha geniş bir alanda üretilmeye başlanmıştır. Antik çağlarda Yunan yazarlar epik ve lirik formun yanı sıra, dramanın da buluşunun öncüsü olmuş, günümüzde dahi eşi benzeri olmayan trajedi ve komedya eserleri üretmişlerdir. Bugün tartışılan ve Antik Yunan yazarları tarafından daha önce tartışılmamış ve işlenmemiş bir fikir yok denecek kadar azdır.

Yunan Edebiyatı Dönemleri Nedir?

Yunan edebiyatı, M.Ö. 800’de başlayan antik Yunan edebiyatından günümüzün modern Yunan edebiyatına kadar uzanır.

Yunanistan edebiyatı dönemleri kapsadıkları zaman dilimi ile birlikte aşağıda listelenmiştir.

  • Antik Yunan Edebiyatı (M.Ö. 800 - M.S. 350)
    • Klasik öncesi dönem (M.Ö. 800 - 500)
    • Klasik dönem (M.Ö. 500 - 323)
    • Helenistik dönem (M.Ö. 323 - 31)
    • Roma dönemi (M.Ö. 31 - M.S. 284)
  • Bizans Edebiyatı (290 - 1453)
  • Modern Yunan Edebiyatı (1453 - günümüz)

Antik Yunan lehçelerinde yazılmış olan Antik Yunan edebiyatı eserleri en eski yazılı eserlerden M.S. 5. yüzyıl eserlerine kadar uzanmaktadır. Yunan dilinde yazılmış, günümüz dünyasına kadar erişebilmişlerdir.

Klasik öncesi dönemde (M.Ö. 800 – 500) Yunan edebiyatı eserleri sözlü olarak üretilmekteydi. Yunanlılar, yazıyı edebi amaçlarla kullanmadan önce şiiri yarattılar. Daha sonra M.Ö. 600 yıllarında trajediler ve komediler ortaya çıktı. Yunan edebiyatının en başında İlyada ve Odyssey’in yazarı Homeros ve eserleri yer aldı. Klasik öncesi Yunan edebiyatındaki bir diğer önemli figür olan Hesiod’un hayatta kalan iki eseri “İşler ve Günler” ve “Theogonia (Tanrıların Doğuşu)” eserleridir.

Yunan edebiyatı Klasik döneminde (M.Ö. 500 – 323) batı edebiyatının birçok türü daha belirgin hale gelmiştir. Lirik şiir, kasideler, pastoraller, ağıtlar ve epigramların yanı sıra komedi ve trajedinin dramatik sunumları, tarihsel retorik incelemeler, felsefi diyalektik incelemelerin hepsi bu dönemde ortaya çıkmıştır. Klasik dönem Yunan edebiyatının iki büyük lirik şairi Sappho ve Pindar olmuştur. Ayrıca bu dönemde Aeschylus, Sophocles ve Euripides tarafından yüzlerce trajedi yazılıp oynanmıştır ancak sınırlı sayıda oyun gelecek nesillere aktarılabilmiştir. Komedi ise Dionysos’un onuruna yapılan bir ritüelden doğmuştur ve Aristophanes’in günümüze ulaşan oyunları komedi sunumunun bir hazinesidir. M.Ö. 4. yüzyılın en büyük düzyazı başarısı felsefe alanında olmuştur. Yunan felsefesi, Sokrates, Platon ve Aristoteles gibi ünlü düşünürlerin katkılarıyla klasik dönemde gelişmiştir.

Yunan edebiyatı Helenistik çağ (M.Ö. 323 – 31), Büyük İskender’in ölümü ile Roma egemenliğinin yükselişi arasındaki zaman olarak tanımlanır. Bu dönemde Yunan şiiri Theocritus, Callimachus ve Rodoslu Apollonius’un önemli katkılarıyla gelişmiştir. M.Ö. 310 ile M.Ö. 250 yılları arasında yaşayan Theocritus, Roman Virgil’in Eklogues’inde ustalaştığı pastoral şiirin yaratıcısıdır. Helenistik dönemin Yunan edebiyatına en değerli katkılarından biri, Eski Ahit’in Yunanca’ya tercümesidir. Bu çalışma İskenderiye’de yapılmıştır ve M.Ö. 2. yüzyılın sonunda tamamlanmıştır. Yunan Edebiyatı Roma çağında (M.Ö. 31 – M.S. 284), şiir, komedi ve trajedi türlerinin yanı sıra büyük bir çoğunlukla tarih türünde eserler ortaya çıkmıştır. Dönemin önemli tarihçileri Timaeus, Polybius, Diodorus Siculus, Halikarnaslı Dionysius, İskenderiyeli Appian, Arrian ve Plutarch’tır. Kapsadıkları zaman dilimi M.Ö. 4. yüzyılın sonlarından M.S. 2. yüzyıla kadar uzanır. Yunan edebiyatı roma döneminin bir diğer özelliği, çeşitli yazarlar tarafından Koine Yunancasının değişen niteliklerinde yazılan Yeni Ahit’in bu döneme ait olmasıdır. Ayrıca İnciller ve Aziz Pavlus’un Mektupları da bu dönemde yazılmıştır.

Bizans edebiyatı dönemi (290 – 1453), Bizans İmparatorluğu’nun ortaçağ Yunancası ve erken modern Yunanca ile yazılmış edebiyatını ifade eder. Yunanistan edebiyatı Bizans dönemi, dört temel öge olan Yunan, Hristiyan, Roma ve Doğu’nun kültürel elementlerini içermiştir. Ansiklopediler ve kronikler bu dönemde ortaya çıkmıştır. Akritik şarkıların en ünlüsü olan Digenes Akritas (Διγενῆς Ἀκρίτας) genellikle Bizans İmparatorluğu’ndan hayatta kalan tek epik şiir olarak kabul edilir ve Modern Yunan edebiyatının başlangıcına işaret ettiği düşünülmektedir.

Modern Yunan edebiyatı (1453 – günümüz), ortak Modern Yunan dili ile yazılmıştır. Bu dönemde Yunan dilinin modern yerel formu yazılı olarak daha yaygın hale gelmiştir. Modern Yunan edebiyatı döneminde Yunan ve Roma çalışmaları canlanmış, Rönesans hümanizmi ve bilim gelişmiştir. Vitsentzos Kornaros tarafından 1600’lü yıllarda yazılmış Girit Rönesans şiiri Erotokritos bu dönemin önemli bir eseridir. Modern Yunan edebiyatı, Avrupa Aydınlanmasının fikirlerini Yunan dünyasına çeviren bir hareket olan Diafotismos’tan önemli ölçüde etkilenmiştir. Adamantios Korais ve Rigas Feraios bu hareketin önde gelen iki figürü olmuştur. Modern Yunan edebiyatı dönemi günümüze kadar devam etmektedir. Modern dönem Yunan yazarları George Seferis ve Odysseas Elytis Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüştür.

Yunanistan Edebiyatından Önemli 5 Kitap Nedir?

Şiir, destan, felsefe, roman gibi birçok türde eseri barındıran Yunan edebiyatı, Dünya edebiyatına yön veren köklü bir edebiyattır. Platon, Aristoteles gibi günümüz dünyasına büyük katkı sağlayan düşünürlerden, Roma İmparatoru Marcus Aurelius’a kadar tarih sahnesinde edebi, bilimsel, sanatsal, felsefi birçok farklı alanda eser üretip yüzyıllar sonrasına kadar iz bırakmış bu yazarlar ve dahası Yunan edebiyatının zenginliğini kanıtlar niteliktedir.

Platon’un “Devlet”’i, Aristoteles’in “Nikomakhos’a Etik” ve “Poetika” eserleri, Marcus Aurelius’un “Kendime Düşünceler” ile günümüze ulaşan notları ve Modern dönemden Nikos Kazancakis’in kaleme aldığı “Zorba” romanı Antik çağlardan günümüze uzanan Yunan edebiyatının en güzel örneklerindendir.

1. Devlet - Platon

Devlet, Platon tarafından yazılan, adalet, adil birey ve adil şehir devletinin düzeni ve karakteri ile ilgili Sokratik bir diyalogtur. Platon’un en tanınmış eseri olan ‘Devlet’, hem entelektüel hem de tarihsel olarak dünyanın en etkili felsefe ve siyaset teorisi eserlerinden biridir. Söz konusu diyalogda Sokrates, çeşitli Atinalılar ve yabancılarla adaletin anlamı ve adil adamın adaletsiz adamdan daha mutlu olup olmadığı hakkında konuşur. Mevcut rejimlerin doğasını göz önünde bulundururlar ve ardından bir filozof-kral tarafından yönetilen ütopik bir şehir devleti olan Kallipolis (Καλλίπολις) ile sonuçlanan bir dizi farklı, varsayımsal şehir önerirler. Ayrıca formlar teorisini, ruhun ölümsüzlüğünü ve filozofun ve şiirin toplumdaki rolünü tartışırlar. Diyalog Peloponez Savaşı sırasında geçer. Platon, “Devlet” adlı eserinde ideal devletin ideal özelliklerinden bahseder. Onun ideasına göre devletteki insanlar “çalışanlar”, “bekçiler” ve “yöneticiler” olarak üç sınıfa bölünmüştür ve her sınıfın belirli bir erdemi vardır. Ayrıca bu toplumda kadın-erkek eşitliği mevcuttur. Platon’un bu ütopik devleti hem Doğu felsefelerinde hem de Batı’da benimsenmiştir. Eser, tahmini olarak M.Ö. 375 yılı civarında Antik Yunan’da basılmıştır.

2. Zorba - Nikos Kazancakis

Nikos Kazancakis’in ünlü eseri Zorba, 1930’larda geçer ve adı kitapta hiç belirtilmeyen bir yazarın ağzından anlatılır. Bu mutsuz entelektüelin hayattan fazla bir beklentisi kalmamıştır ve yaşantısına çekidüzen verme amacıyla Yunanistan’ın Girit adasına gelir ve kendisine ait olan linyit kömürü madeni ile ilgilenir. Burada kaba saba davranışları olan ama hayata şehvetle bağlı Alexis Zorba ile tanışır ve onu ustabaşı olarak işe alır.

Birkaç ay içerisinde bu ilginç Yunan, yazarı derinden etkiler. Yazar, Zorba’nın ilginç hayat felsefesini benimsedikçe hayata bakış açısı değişir. Yunanistan’da 1946’da basılan “Zorba”, Nikos Kazancakis’in olgunluk dönemi ürünüdür ve korkmamayı, yaşamı sevmeyi, ayakta durabilmeyi öğreten bir yaşam kılavuzudur.

3. The Ethics of Nikomakhos - Aristotel

Aristoteles, Antik Yunan’ın en önde gelen filozofudur. Aristoteles’in oğullarından biri olan Nikomakhos’a ithafen kaleme aldığı Nikomakhos’a Etik, 10 bölümden oluşmaktadır. Kitabın içeriğinde iyinin ve iyinin amacı olan mutluluğun ne olduğundan, karakter ve düşünce erdemlerinden bahseder.

Bunların duygularımızla ve eylemlerimizde bağlantılı olduğunu öne sürerek erdemler arasından cömertlik ve adalet üzerine vurgu yapar. Aristoteles, insan için iyi olanın kent için de iyi olacağı düşüncesindedir. Bu yüzden kent için iyi olanın sorgulanmasının amaca daha uygun olduğunu görerek etik bir siyaset araştırması yürütmüştür. Yunan edebiyatının en önemli isimlerinden olan Aristoteles, toplumsal bir etik anlayışına sahip olup, etiği “en yüce bilim” olarak değerlendirmiştir.

4. Poetika - Aristoteles

Aristoteles’in sanat hakkındaki görüşlerini bir bütün içerisinde sunan, onun şiir sanatı ile ilgili kuramlarını içeren “Poetika”, tarihte sanat olayını araştıran ilk eserdir. Estetik kavramına istinaden sanatlar karşılaştırılmış ve tragedyanın üstünlüğü vurgulanmıştır. Poetika, tiyatro sanatı üzerine yazılmış olan eserlerin en önemlilerinden biri olarak kabul edilir.

5. Kendime Düşünceler - Marcus Aurelius

M.S. 2. yüzyılda yaşamış olan stoacı Roma İmparatoru ve Roma İmparatorluğu’nun simgeleşmiş isimlerinden biri olan Marcus Aurelius’un Yunanca olarak kaleme aldığı “Kendime Düşünceler”, antik çağın en önemli eserlerinden biridir.

Başarılı bir imparator ve komutan olmasının yanı sıra aldığı derin felsefe eğitiminden ve engin bilgisinden dolayı “Filozof imparator” olarak tanınır. Eser Marcus Aurelius’un kendine öğütlediği evren, insan, doğa, akıl, yaşam ve ölüm üzerine tuttuğu notlardan oluşur ve evrensel bir ders niteliği taşımaktadır.

Önemli Yunanistan Yazarları Kimlerdir?

Yunanistan edebiyatı yazarları, şairleri ve düşünürlerinin günümüz edebiyat dünyasına ve insan yaşamına katkıları hem entelektüel anlamda hem yalnızca birey olmak özelinde oldukça fazladır. Homeros, Batı edebiyatının günümüze ulaşan ilk eserlerini yazmış, Euripides Yunan edebiyatının en iyi üç trajedi yazarından biri olup yaklaşık 90 adet eser kaleme almış, Aristoteles tarihin en büyük düşünürlerinden olup yüzyıllar boyu eserleriyle yaşamış, Herodot “Tarihin babası” olarak anılmış, Nikos Kazancakis modern Yunan edebiyatının büyük isimlerinden olmuştur. Bu isimler ve dahası yalnızca Yunanistan için değil, tüm dünya için büyük bir önem arz etmiştir.

1. Homeros

Homeros, M.Ö. 9. yüzyılda yaşamış İyonyalı bir ozandır. Batı dünyasının ilk büyük eserleri kabul edilen İlyada ve Odysseia destanlarının yazarı veya derleyicisi olduğu kabul edilmektedir. Smyrna (İzmir) bölgesinde yaşadığı tahmin edilmektedir. Yaşamı hakkında çok az bilgiye ulaşılabilmiştir. Yazdığı destanlar Klasik Çağ Yunan edebiyatını ve mitolojisini derinden etkilemiştir. İrlandalı yazar James Joyce’un Ulysses’i, İngiliz yazar Shakespeare’in Troilus ve Cressida’sı, Roma’lı şair Virgil’in Aeneid’i Homeros’un destanlarından derin izler taşıyan eserlerdendir. Homeros’un eserlerinin edebi ve tarihi değeri, insanları iyi ve kötü olarak kesin çizgilerle ayırmadan, gerçekçi bir şekilde kahramanların kişiliklerini derinliğine analiz etmesinden kaynaklanmaktadır.

2. Euripides

Euripides M.Ö. 480 – 406 yılları arasında Yunanistan Atina’da yaşamış, Eshilos ve Sofokles’ten sonra Atina’nın üçüncü büyük trajedi şairi olmuştur. İlk oyunu olan “Pelias’ın Kızları”, M.Ö. 455 yılında sahneye konmuştur. Yalın ve güçlü bir dili olmasıyla tiyatronun ağdalı dilinden uzak bir duruş sergilemiştir. Bir Atina vatandaşı olan Euripides, devlete finansal yardımlarda bulunmuş, Magnesia konsüllüğü yapmıştır. Ayrıca vatanı için orduda görev almıştır. Ancak M.Ö. 408 yılında tanrılara saygısızlık ettiği gerekçe gösterilerek komedi yazarlarının ve halkın saldırısına uğramış, Atina’yı terk etmek zorunda kalmıştır.

Sonrasında Makedonya kralı Archelaus’a sığınmıştır. Euripides’in 80-90 tragedyası olduğu bilinmesine rağmen günümüze yalnızca 18 tanesi erişebilmiştir. “Truvalı Kadınlar”, “Hekabe”, “Yalvaranlar, “Bacchae” ve “İphigenia Aulis’te” Euripides’in tragedyalarındandır.

3. Aristoteles

Antik Yunanistan’da Klasik dönemde yaşamını sürdüren Yunan filozof Aristo, M.Ö. 384 – M.Ö. 322 yılları arasında yaşamış ve düşünce tarihinin en önemli filozoflarından biri olmuştur. Aristo, mantık, fizik, biyoloji, zooloji, astronomi, metafizik, etik, estetik, ruh, psikoloji, dilbilim, ekonomi, siyaset ve retorik gibi pek çok disiplinde çoğu o disiplinin kurucusu olan eserler vermiş, eserleri 16. ve 17. yüzyılda modern bilim gelişene kadar Avrupa ve İslam coğrafyasındaki bilimsel faaliyetin temelini oluşturmuştur. Günümüzde kullanılan pek çok bilimsel terim ve araştırma metodu Aristo’ya dayanmaktadır.

Aristoteles Yunanistan’daki antik Stagira şehrinde doğmuş, Makedonya sarayında hocalar tarafından büyütülmüştür. 17-18 yaşlarında Atina‘daki Platon’un Akademisine katılmış ve yirmi yıl kadar orada kalmıştır. Platon öldükten kısa bir zaman sonra, M.Ö. 343‘te Makedon II. Filip‘in isteğiyle Makedonya sarayında Büyük İskender‘e hocalık yapmıştır. “Nikomakhos’a Etik”, “Poetika”, “Ruh Üzerine”, ve “Hayvanların Hareketleri Üzerine” Aristoteles’in eserlerinden birkaçıdır.

4. Herodot

Herodot, M.Ö. 484’te Halikarnassos’da doğan Antik Yunan tarihçi ve yazardır. “Tarihin babası” olarak anılan Heredot’un eserinin esas konusu, Pers İmparatorluğu ile Antik Yunan kent devletleri arasında M.Ö. 499 ile M.Ö. 449 yılları arasında yapılan Pers - Yunan savaşlarıdır. Bu eser yalnızca bir tarih kitabı değil, eski Yunan’ın ilk nesir sanat eseridir.

Çeşitli ulus ve ülkeler üzerine, efsaneyle karışık coğrafi ve sosyolojik bilgiler de veren bir hazinedir. Herodot Tarihi yazılışından yüzyıllar sonra, Helenistik dönemde, İskenderiyeli bir yayıncı tarafından büyük bir ustalıkla dokuz kitaba bölünmüştür.

5. Nikos Kazancakis

Nikos Kazancakis, 1883–1957 yılları arasında yaşamış Yunan yazardır. Modern Yunan edebiyatının dev ismi olarak görülür ve dokuz farklı yıl Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilmiştir. Romanları arasında “Zorba”, “Yeniden Çarmıha Gerilen İsa”, “Günaha Son Çağrı” bulunmaktadır. Romanlarının yanı sıra oyun, şiir, deneme ve gezi yazısı türlerinde eserleri de bulunmaktadır.

Yunan Kültürü Yunanistan Edebiyatını Nasıl Etkilemiştir?

Antik Yunanistan, yazıyı yalnızca kayıt tutmak için bir araç olarak kullanmaktan ziyade, bir edebi ve kişisel ifade biçimi şeklinde yaygın olarak kullanan ilk uygarlıklardan birisidir. Yunanlılar dramalar, tarihi, felsefi ve bilimsel eserler üretmişlerdir. Elde edilen bilgilerden yola çıkıldığında, toplumdaki okuma yazma bilenlerin sessizce kendi kendilerine okumaktansa bilmeyenler için yüksek sesle okudukları sonucuna varılmıştır. Bu bilgi Yunan toplumu için edebiyatın önemini vurgulamaktadır.

Atina ve Olympia’da, heykeller ve kabartmalarla süslenen büyük tapınakların inşa edildiği Atina’nın Altın Çağı’nda (M.Ö. 457–M.Ö. 430) Yunanistan’ın zirvesine ulaşmasıyla Helenistik sanatlar, özellikle heykel ve edebiyat olmak üzere, yaşamı gerçekçi bir şekilde Yunan edebiyatı eserlerine yansıttı. Yunan kültürü için Yunan dili ve edebiyatı çok önemliydi. Yunanlılar, Hafıza Tanrıçasının (Mnemosyne) dokuz ilham perisini de doğurduğuna ve sanatların anası olduğuna inanıyorlardı. Yunanistan kültürü ve inançlarına göre bu ilham perileri sanat ve bilimin tanrıçaları ve sanatın koruyucularıydı.

Yunanistan’a Gidecekler için Edebiyat Müzesi Önerileri

Yunanistan’daki önemli kütüphane ve edebiyat müzeleri aşağıda listelenmiştir.

  • Atina Ulusal Kütüphanesi
  • Nikos Kazantzakis Müzesi
  • Papadiamantis Evi Müzesi
  • Drossinis Müzesi

Yunanistan’ın tarihi, sanat ve edebiyatı Yunanistan’ı eşsiz kılan özelliklerindendir. Yunanistan vize başvurusu yaptıktan sonra ilgiyle gezilebilecek kütüphane, edebiyat ve sanat müzeleri ziyaretçilerinin ilgisini karşılayacak zenginliktedir.

Paylaş: